arrow_drop_up arrow_drop_down
19 augustus 2020 

Rusteloze benen | Oorzaken, symptomen en behandeling

Rusteloze benen of restless legs syndrome (RLS) is een aandoening die zorgt voor een onbeheersbare drang om de benen te bewegen. Het is een hinderlijke aandoening die bij 1 op de 20 mensen voorkomt en die meestal ‘s avonds of ‘s nachts optreedt. Bewegen verlicht tijdelijk het onaangename gevoel.

Het restless legs syndroom is een neurologische aandoening met soms ernstige symptomen. Deze symptomen kunnen de kwaliteit van het leven behoorlijk beïnvloeden.

Het rusteloze benen syndroom komt behalve in de benen ook in de armen, de romp en zelfs in het gezicht voor.

Inhoudsopgave

        1. De symptomen van rusteloze benen
        2. Hoe weet ik of ik het rusteloze benen syndroom heb?
        3. Wat veroorzaakt rusteloze benen?
        4. Komen rusteloze benen ook bij kinderen voor?
        5. De behandeling van rusteloze benen
        6. Leefstijlveranderingen
        7. Medicatie voor rusteloze benen
        8. Wat te doen aan rusteloze benen in de avond en tijdens de slaap?

      De symptomen van rusteloze benen

      Patiënten met rusteloze benen hebben een sterke drang om de benen (soms de armen en de romp) te bewegen. Meestal gaat dit vergezeld met een onaangenaam tintelend of een kriebelend gevoel in de benen.

      De klachten zijn ’s avonds of ’s nachts erger dan overdag en treden met name op tijdens rust wanneer men gaat zitten of liggen. De klachten worden minder wanneer men beweegt (lopen, strekken) maar zodra het bewegen stopt nemen de klachten weer toe.

      De belangrijkste klacht bij rusteloze benen is dat het problemen veroorzaakt bij het inslapen of bij het in slaap blijven. Bij sommige patiënten met rusteloze benen is er sprake van kortdurende, schokkende bewegingen (Periodic Limb Movement Disorder) van de armen of benen tijdens de slaap. Dit kan zorgen voor slaapproblemen.

      Hoe weet ik of ik het rusteloze benen syndroom heb?

      Het rusteloze benen syndroom is misschien wel de meest voorkomende aandoening waar je nog nooit van hebt gehoord. Het rusteloze benen syndroom treft meer mensen dan diabetes type 2.

      Deze vijf kenmerken moeten aanwezig zijn voor een diagnose van het rusteloze benen syndroom:

                  1. je hebt een sterke drang om je benen te bewegen (soms ook je armen en je romp), dit gaat meestal vergezeld met vervelende gevoelens in de benen
                  2. de symptomen zijn ’s avonds of ‘ s nachts erger of komen alleen ’s avonds of’ s nachts voor
                  3. de symptomen beginnen of worden erger wanneer je rustig zit of ligt
                  4. de symptomen worden beter wanneer je beweegt
                  5. de symptomen worden niet veroorzaakt door een andere aandoening zoals kramp, spataderen, oedeem of artritis.

      Rusteloze benen veroorzaakt vaak problemen bij het inslapen of bij het in slaap blijven. Dit is één van de belangrijkste klachten. Veel mensen met rusteloze benen hebben ook last van een bewegingsstoornis die Periodic Limb Movement Syndroom (PLMS) wordt genoemd: het ongecontroleerd schokken van armen of benen.

      Wat veroorzaakt rusteloze benen?

      De oorzaak van het Restless Legs Syndrome is vaak onbekend. Bij het merendeel van de patiënten is geen specifieke oorzaak aanwijsbaar. Wanneer de oorzaak niet duidelijk is noemen we dit het primaire Restless legs Syndrome. Wanneer de oorzaak wel duidelijk is noemen we dit het secundaire Restless Legs Syndroom.

      Rusteloze benen kunnen verband houden met:

      Genetische aspecten

      Genetische aspecten spelen een belangrijke rol bij rusteloze benen, vooral wanneer de aandoening op jonge leeftijd is begonnen.

      Bijna de helft van alle mensen met rusteloze benen hebben ook een familielid met de aandoening. Specifieke genvarianten worden in verband gebracht met rusteloze benen.

      ijzergehalte-rusteloze-benen

      Kan een laag ijzergehalte rusteloze benen veroorzaken?

      Er zijn aanwijzingen dat een laag ijzergehalte in de hersenen verantwoordelijk kan zijn voor rusteloze benen.

      Bij onderzoek werden lage ijzer niveaus aangetroffen in het bloed en het ruggenmergvocht van mensen met rusteloze benen. Hoe lager de ijzerniveaus, hoe ernstiger de symptomen.

      Met MRI scans werd aangetoond dat het ijzergehalte bij mensen met rusteloze benen in een bepaald hersengebied (substantia nigra) lager bleek bij mensen met RLS dan bij mensen die de aandoening niet hebben. Ondanks dit onderzoek weten we nog steeds vrij weinig over hoe ijzer wordt gereguleerd in de hersenen.

      Er moet meer onderzoek worden gedaan naar de effecten van ijzer insufficiëntie en hoe een bepaald hersengebied een ijzertekort kan hebben terwijl andere organen in het lichaam dat niet hebben.

      dopamine-rusteloze-benen

      Worden rusteloze benen veroorzaakt door een laag dopamine gehalte?

      Bij rusteloze benen kan ook een stoornis in de dopamine stofwisseling een rol spelen. Er zijn aanwijzingen dat het rusteloze benen syndroom verband houdt met een probleem met een bepaald deel van de hersenen, de basale ganglia.

      De basale ganglia gebruiken de neurotransmitter dopamine om spieractiviteit en beweging te coördineren. Dopamine fungeert als een boodschapper tussen de hersenen en het zenuwstelsel.

      Wanneer zenuwcellen beschadigd raken, vermindert de hoeveelheid dopamine in de hersenen. Dit kan spierspasmen en onvrijwillige bewegingen veroorzaken.

      Verder daalt het dopamine niveau aan het einde van de dag. Dit zou kunnen verklaren waarom rusteloze benen ’s avonds en ’s nachts erger zijn.

      Rusteloze benen en zwangerschap

      Rusteloze benen in de zwangerschap kunnen worden veroorzaakt door een tekort aan foliumzuur of ijzer. Er zijn ook aanwijzingen dat stijgende oestrogeenspiegels tijdens de zwangerschap kunnen bijdragen aan rusteloze benen.

      Doorgaans verdwijnen de symptomen snel na de bevalling hoewel bij sommige patiënten de symptomen ook na de bevalling voortduren.

      Restless legs syndrome wordt geassocieerd met een aantal complicaties tijdens de zwangerschap*. Pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) is een zwangerschapscomplicatie die gekenmerkt wordt door een combinatie van een te hoge bloeddruk en eiwitverlies via de urine. Ook zou er een verhoogde kans op een keizersnede zijn.

      Vitamine D-tekort en calciummetabolisme kunnen ook een rol spelen.

      Medische behandeling van rusteloze benen tijdens de zwangerschap is moeilijk gezien de risico’s voor moeder en kind. In sommige gevallen is behandeling noodzakelijk.

      De ziekte van Parkinson en rusteloze benen

      Het rusteloze benen syndroom en de ziekte van Parkinson zijn beide veel voorkomende neurologische aandoeningen.

      Omdat het rusteloze benen syndroom en de ziekte van Parkinson beide reageren op het medicijn dopamine hebben onderzoekers gezocht naar een verband tussen deze twee aandoeningen.

      Mensen met de ziekte van Parkinson hebben volgens onderzoek meer kans op een bewegingsstoornis die Periodic Limb Movement Syndroom (PLMS) wordt genoemd dan op het rusteloze benen syndroom**.

      Rusteloze benen is een slaap- en bewegingsstoornis. De drang om de benen te bewegen treedt op in rust, meestal ‘s avonds of ‘s nachts. Bij PLMS bij de ziekte van Parkinson hebben mensen ook de drang om de benen te bewegen maar dit is in rust niet erger en gaat niet weg wanneer de benen worden bewogen.

      Rusteloze benen en nierfunctiestoornissen

      Veel voorkomende complicaties bij chronische nierfunctiestoornissen zijn een laag ijzergehalte, bloedarmoede, onrustige benen en spierkrampen.

      Gezonde nieren produceren erytropoëtine (epo), een hormoon dat helpt bij het maken van rode bloedcellen.

      Wanneer de nieren beschadigd zijn maken ze weinig of geen erytropoëtine aan.

      Met een laag ijzergehalte en minder aanmaak van rode bloedcellen kan in een vroeg stadium van de ziekte bloedarmoede ontstaan en erger worden naarmate de nierziekte vordert.

      Bijna alle patiënten met nierziekte in het eindstadium (het punt waarop dialyse noodzakelijk wordt) hebben bloedarmoede.

      Afhankelijk van de oorzaak van de bloedarmoede (lage epo-niveaus, lage ijzerwaarden of een combinatie van beide) zal je arts medicijnen of supplementen voorschrijven.

      Hoewel het niet zeker is dat nierfunctiestoornissen de directe oorzaak van rusteloze benen zijn wordt aangenomen dat een behandeling met epo en ijzersupplementen nog steeds helpt bij de behandeling van het Restless legs syndroom.

      Schildklierproblemen en rusteloze benen

      Zoals hierboven al beschreven kan de dopamine stofwisseling een rol spelen bij rusteloze benen. Een laag dopamine gehalte wordt ook geassocieerd met schildklieraandoeningen.

      Gegevens uit de medische literatuur*** geven aan dat dopamine medicatie de symptomen van rusteloze benen vermindert door het niveau van het schildklierhormoon te verlagen.

      Bijwerkingen zijn slaperigheid overdag, misselijkheid en duizeligheid.

      Spataderen en rusteloze benen

      Het is niet gemakkelijk de precieze oorzaak van rusteloze benen boven water te krijgen. De oorzaak van rusteloze benen zou ook een vaatprobleem kunnen zijn.

      De meeste huisartsen zullen niet gelijk aan spataderen denken wanneer een patiënt met klachten van rusteloze benen op het spreekuur komt, maar aderlijden is de oorzaak van veel beenklachten waaronder rusteloze benen.

      Een lichtpuntje is dat meer dan de helft van de patiënten met een (middels duplexonderzoek) opgespoord vaatprobleem die een spataderbehandeling hebben ondergaan belangrijke verbeteringen ervaren, of helemaal van hun onrustige benen af zijn.

      Diabetes

      Mensen met diabetes hebben hoge bloedsuikerspiegels wat zenuwbeschadiging kan veroorzaken.

      Dit noemen we diabetische neuropathie.

      Schade aan de zenuwen van de voeten en het onderbeen door deze neuropathie draagt bij aan rusteloze benen.

      Andere oorzaken van rusteloze benen kunnen zijn overgewicht, roken, cafeïnegebruik, histamine blockers en bepaalde antidepressiva.

      Komen rusteloze benen ook bij kinderen voor?

      Rusteloze benen komen ook bij kinderen voor. Onderzoek wijst uit dat rusteloze benen en Periodic Limb Movement Syndroom niet beperkt blijft tot volwassenen.

      Hoewel rusteloze benen het vaakst worden gediagnosticeerd bij mensen van middelbare leeftijd kunnen veel volwassenen de symptomen herleiden tot hun kindertijd. Ze herinneren zich vaak ‘groeipijnen’.

      Rusteloze benen worden soms ook in verband gebracht met de aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD).

      De behandeling van rusteloze benen

      Rusteloze benen kunnen een grote impact op je leven hebben. Langdurige slaapproblemen kunnen tot angst en depressie leiden. Belangrijk dus om te kijken naar wat je eraan kunt doen.

      1. Het uitsluiten van oorzaken

      De eerste stap bij het aanpakken van rusteloze benen zou het uitsluiten van oorzaken moeten zijn. Hoewel rusteloze benen gerelateerd kunnen zijn aan dingen die buiten je controle liggen (genetische aspecten, zwangerschap) kunnen andere mogelijke oorzaken worden aangepakt.

      Gezondheid

      Bespreek met je arts of jij condities hebt die de oorzaak van je rusteloze benen kunnen zijn. Gezondheidsproblemen zoals chronische nierziekten worden gerelateerd aan rusteloze benen en ook zenuwbeschadiging door diabetes wordt in verband gebracht met rusteloze benen.

      Maar ook bloedarmoede door ijzertekort kan een oorzaak zijn voor je rusteloze benen.

      Medicijngebruik

      Bepaalde medicijnen kunnen onrustige benen veroorzaken of verergeren. Zorg ervoor dat je arts op de hoogte is van je medicijngebruik.

      2. IJzersupplementen

      IJzertekort wordt als een van de belangrijkste oorzaken van rusteloze benen beschouwd. Voor mensen met een laag ijzergehalte zijn ijzersupplementen daarom de eerste behandeling. Vraag bij je huisarts of je bloed kunt laten prikken of begin, wanneer je daar niet op wilt wachten, direct al met het toevoegen van een dagelijkse boterham met appelstroop aan je dieet.

      rusteloze-benen-vitaminetekort

      3. Rusteloze benen en vitaminetekort

      Een vitamine D tekort kan in verband worden gebracht met rusteloze benen. Een onderzoek uit 2014 wees uit dat vitamine D de klachten bij mensen met een tekort verminderde. Mensen die hemodialyse ondergaan kunnen met vitamine C en E-supplementen de klachten verminderen.

      Wanneer blijkt dat een vitaminetekort je rusteloze benen veroorzaakt kan het aanvullen ervan de symptomen verminderen. Overleg wel eerst met je arts.

      Leefstijlveranderingen

      Bepaalde leefstijlveranderingen kunnen verlichting geven wanneer je milde tot matige klachten hebt.

      Beperk cafeïne, alcohol en tabak

      Het gebruik van cafeïne, alcohol en tabak kan rusteloze benen verergeren. Het vermijden ervan kan rusteloze benen juist verminderen. Denk ook aan producten die cafeïne bevatten zoals chocola, thee en energy drankjes.

      Goed slapen

      Vermoeidheid verergert rusteloze benen. Implementeer daarom een slaapritueel. Zorg voor een koele, stille slaapkamer, ga iedere dag op hetzelfde tijdstip naar bed en sta iedere ochtend op hetzelfde tijdstip op. Probeer iedere nacht minstens zeven uur te slapen.

      Bewegen

      Regelmatig sporten en bewegen kan de klachten verminderen. In 2006 bleek uit een klein onderzoek dat drie keer per week een combinatietraining van matige aërobe activiteit met weerstandstraining de ernst van de symptomen met ongeveer 50 procent kon verminderen.

      Uit de studie bleek dat het zes weken duurde voordat het maximale voordeel van het oefenprogramma te merken was.

      Over het algemeen zeggen mensen met rusteloze benen dat matig bewegen verlichting geeft en dat zware inspanning de symptomen verergert.

      Laat op de avond sporten kan de klachten erger maken. Lichte strek oefeningen en yoga voor het slapen gaan kan verlichting bieden.

      Een warm bad of een massage

      Een warm bad voor het slapen gaan of een beenmassage helpt de spieren ontspannen.

      Medicatie voor rusteloze benen

      Verschillende medicijnen die kunnen worden voorgeschreven bij restless legs zijn ontwikkeld om andere ziekten mee te behandelen. Het kan zijn dat jouw arts op zoek moet naar de juiste medicatie of de juiste combinatie van medicijnen die het beste past.

      Dopamineagonisten

      Dit zijn medicijnen die de niveaus van de chemische boodschapper dopamine in je hersenen beïnvloeden. Hoe dopamineagonisten werken bij ‘restless legs’ is niet bekend maar ze verminderen wel de klachten waardoor je beter kunt slapen. Houd wel rekening met bijwerkingen als misselijkheid, duizeligheid en vermoeidheid.

      Spierontspanners en slaapmedicatie

      Deze medicijnen helpen je ook beter te slapen maar ze elimineren de rusteloze benen niet.

      Spierontspanners en slaapmedicatie kunnen er overdag voor zorgen dat je je slaperig voelt. Ze worden over het algemeen alleen gebruikt wanneer andere behandelingen geen verlichting bieden.

      Wees voorzichtig met medicijnen

                  • Soms verlichten medicijnen de klachten een tijdje waarna ze niet meer lijken te werken. De klachten komen steeds vroeger op de dag voor of je krijgt ook klachten in je armen.
                  • De meeste geneesmiddelen die worden voorgeschreven bij rusteloze benen worden niet aanbevolen tijdens de zwangerschap.
                  • Sommige medicijnen kunnen de symptomen van Restless legs syndrome verergeren. Denk aan antidepressiva, sommige antipsychotica, sommige medicijnen tegen misselijkheid en sommige medicijnen tegen verkoudheid en allergieën.

      wat-te-doen-aan-rusteloze-benen-in-de-avond-en-tijdens-de-slaap

      Wat te doen aan rusteloze benen in de avond en tijdens de slaap?

      Wanneer je last van je rusteloze benen hebt ga je op zoek naar manieren die direct voor verlichting kunnen zorgen. Je wordt creatief als het gaat om het oplossen van een vervelend probleem.

      Hieronder vind je een aantal huis-tuin-en-keuken oplossingen die niet direct gestaafd zijn met wetenschappelijk bewijs maar die toch de moeite van het proberen waard zijn.

      Warmte en een betere bloedcirculatie

      Het gebruik van een warmtedeken of een compressie apparaat voor de benen kan verlichting geven. Het apparaat oefent druk uit en verbetert de bloedcirculatie in de benen. Dit kan bij rusteloze benen,  lymfoedeem en spataderen voor verlichting van de klachten zorgen.

      Warme of koude kompressen

      Warme of koude kompressen kunnen rustgevend zijn en worden gebruikt om zwelling bij verwondingen tegen te gaan.

      Warme of koude kompressen kunnen ook effectief zijn bij rusteloze benen doordat de sensatie op de benen nieuwe neurologische paden in de hersenen creëert. Hiermee kan het vervelende gevoel wat wordt veroorzaakt door de rusteloze benen worden verminderd.

      Magnesium

      Magnesium is net als calcium een mineraal wat van belang is voor de gezondheid van botten en spieren. Van magnesium is bekend dat het de spieren kan ontspannen. Neem magnesium niet in als onderdeel van een multivitamine.

      Omdat het gebruik van ijzer, magnesium, kalium en calcium toxiciteit kan veroorzaken is het verstandig minerale supplementen alleen te gebruiken op advies van je (huis)arts.

      Een zware deken

      Van verzwaarde dekens (Gravity® Blanket) is aangetoond dat ze de onaangename sensatie van rusteloze benen wegnemen. Dit komt neer op iets dat ‘Deep Touch Pressure-therapie’ wordt genoemd. Wanneer gewicht gelijkmatig over het lichaam wordt verdeeld worden drukpunten geactiveerd die helpen bij de productie van de voor de slaap belangrijke hormonen. Een verzwaarde deken biedt niet alleen constante ‘tegendruk’ bij rusteloze benen maar ze bevorderen ook een gezond slaappatroon.

      Stretch je benen

      Stretch je benen wanneer je ‘s ochtends opstaat en voordat je ‘s avonds naar bed gaat.
      Ga op je tenen staan of wijs met je tenen zo ver mogelijk naar voren. Ga op de rand van het bed zitten en wrijf stevig over je kuiten om de diepe spieren te stimuleren. Draai met je enkels naar links en naar rechts. Wanneer dit niet helpt loop dan een rondje door je huis en maak grote stappen met je knie naar voren waarmee je je beenspieren strekt.

      Gebruik afleiding

      Leid jezelf af met een spel of activiteit. Onderzoek toont aan dat de symptomen van rusteloze benen beheerst kunnen worden door jezelf af te leiden. Probeer een taak die je mentaal uitdaagt zoals een puzzel, een sudoku of een geheugenspel. Een studie gepubliceerd in ‘Neuropsychiatric Disease and Treatment’ suggereert dat het lezen van een goed boek kan helpen om je gedachten van je rusteloze benen af te leiden.

      Draag compressiekousen

      Het gebruik van compressiekousen kan een effectief middel zijn bij rusteloze benen. De druk van de compressiekous werkt als tegendruk. Omdat de compressie meer aanwezig is dan het vervelende gevoel neemt het ongemak vaak af.

      Begin met matige compressie (15-20 mmHg). Dit biedt de voordelen zonder dat de kous hinderlijk wordt.

      Naast het verlichten van de rusteloze benen helpen compressiekousen ook zwelling verminderen en verbeteren ze de bloedcirculatie.

      Draag de kousen overdag, ‘s avonds voor het slapen gaan of ‘s nachts.

      Gebruik een beenverhoger

      Het gebruik van een beenverhoger in bed is een eenvoudige manier om ongemak in de benen te verminderen. Een beenverhoger verbetert de bloedsomloop, vermindert zwelling, ontspant de spieren en zou helpen bij lage rugpijn. Beenverhogers zijn zo ontworpen dat de de benen in een hoek van 45 graden liggen, wat de optimale hoogte zou zijn voor een comfortabele nachtrust. Het materiaal zorgt ervoor dat de benen op hun plaats blijven, ook als je diep in slaap bent.

      Vermijd stilzitten

      Te lang stilzitten kan de symptomen van het restless legs syndrome verergeren. Probeer daarom periodes van lang zitten af te wisselen met beweging. Wees creatief. Wanneer je op kantoor werkt wissel dan zitten af met staan en plan lange autoritten of vliegreizen als het kan ’s ochtends en niet laat op de dag. Kies voor een stoel bij het gangpad waar dat kan zodat je kunt opstaan ​​en bewegen.

      Meer informatie:
      Nederlandse vereniging voor Neurologie
      Stichting Restless Legs

      Bronnen:
      *Restless legs syndrome and pregnancy: prevalence, possible pathophysiological mechanisms and treatment
      R. Gupta,1 M. Dhyani, T. Kendzerska, S. R. Pandi-Perumal, A. S. BaHammam, P. Srivanitchapoom, S. Pandey, and M. Hallett 

      **People with Parkinson’s disease more likely to have leg restlessness than restless leg syndrome. St. Paul, Minn –
      ***Imbalance between thyroid hormones and the dopaminergic system might be central to the pathophysiology of restless legs syndrome: a hypothesis
      Jose Carlos Pereira, Jr, Marcia Pradella-Hallinan, and Hugo de Lins Pessoa

Over de schrijver
MooieGezondeBenen.nl is jouw betrouwbare bron voor gezondheid, deskundig advies en medisch nieuws. MooieGezondeBenen staat onder redactie van dokter Allan Vafi.
Reactie plaatsen

Gezondheid is de basis van geluk!

Ontvang leefstijlgeneeskunde in je in-box

De voorlichting  op deze website is bedoeld als algemene informatie. 

Specifiek medisch advies kan alleen worden gegeven wanneer de arts volledige kennis van je gezondheidssituatie heeft.

Onze artikelen kunnen partnerlinks bevatten. Lees hier onze disclaimer

Wij gebruiken cookies.